دریچه و بوم

جشنواره طبیعت گردی، طب سنتی و گیاهان دارویی نطنز

نویسنده: مينا افشان  ( ارتباط با نویسنده )

طب سنتی ایرانی با قدمتی بیش از ۳۰۰۰ سال، این روزها بیش از گذشته در عرصه سلامت پا به میدان گذاشتهاست. مصرف گیاهان دارویی از دیرباز در کشورمان مورد توجه بوده است و هماکنون در اکثر مناطق کشور اعم از شهری، روستایی و عشایری مصرف گیاهان دارویی در درمان برخی بیماری ها از جایگاه بالایی برخوردار است.

شهرستان نطنز به دلیل داشتن ظرفیت رشد طبیعت گردی وگیاهان دارویی میتواند در این زمینه مرکزی برای توسعه این رشته و ایجاد اشتغال باشد.

سالهاست که بر ظرفیت ایران برای سرمایه گذاری در سودآوری اقتصادی از گیاهان دارویی تأکید میشود؛ از سوی دیگر این موضوع تلاشی برای گردشگری سلامت نیز محسوب میشود که بارها از سوی مسئولان سازمان میراث و وزارت بهداشت بر آن تأکید شده است.

گردشگری سلامت سومین صنعت بزرگ جهان محسوب میشود و چند سالی است ایران رویكردی نو به این نوع از گردشگری دارد. استان اصفهان كه دارای جاذبه های غنی گردشگری از بعد تاریخی، مذهبی و فرهنگی است، برای كسب رتبه نخست در حوزه گردشگری سلامت و طب سنتی و تبدیل شدن به قطب كشت گیاهان دارویی در این راستا قدم برداشته و برگزاری دومین دوره از جشنواره طبیعتگردی، طب سنتی و گیاهان دارویی بهانه ای است تا ظرفیت جدیدی در گردشگری استان اصفهان و شهرستان نطنز معرفی شود.

در همین راستا جشنوارهای تحت عنوان طبیعتگردی، طب سنتی و گیاهان دارویی برای تلفیق دو موضوع گردشگری سلامت و طب سنتی از ۶ الی ۹ تیرماه در قلعه تاریخی کوهاب نطنز برگزار شد.

اولین جشنواره طبیعتگردی، طب سنتی و گیاهان دارویی، سه سال گذشته اردیبهشت ۹۳ برگزار شد و پس از برگزاری دوره اول این رویداد و استقبال دست اندرکاران گردشگری و طب سنتی و گیاهان دارویی، دوره دوم این مراسم با حمایتهای مستقیم معاونت گردشگری سازمان میراث فرهنگی ایران و همچنین اداره کل طب سنتی وزارت بهداشت و حضور جمع زیادی از علاقه مندان حوزه های مرتبط در قلعه تاریخی کوهاب واقع در باغشهر نطنز به مدت ۴ روز همزمان با عید سعید فطر برنامه ریزی و اجرا شد.

از نظر کلی میتوان برنامه ها را به دو بخش مجزا تقسیم کرد: بخش اول همایش های علمی، کارگاه ها، آموزش ها و کلاس های علمی و  بخش دیگر بخش جشنواره ای و فستیوال است.

در بخش همایشی روز اول جناب آقای دکتر رسول زرگرپور -استاندار محترم استان اصفهان- همانند سال گذشته حضور داشتند و با حمایتهای خود از این رویداد ملی، زمینه پیشرفت و رشد این صنعت را در منطقه رقم زدند. یکی از وعدههایی که توسط ایشان مطرح شد و امیدواریم تحقق یابد راه اندازی دبیرخانه دائمی جهت برگزاری این رویداد ملی است که با پیگیریهای نماینده محترم شهرستان جناب آقای صفاری و دیگر مدیران دولتی در شهرستان نطنز به زودی میسر خواهد شد.

از دیگر سخنرانانی که میتوان نام برد جناب آقای میر فخرایی -رئیس انجمن گیاهان دارویی ایران- است. وی با حمایت های خود و همچنین معرفی افراد مختلف به شهرستان نطنز در حوزه های مرتبط، زمینه های ایجاد یک تعامل سازنده جهت رشد و سرمایهگذاری در حوزه گیاهان دارویی را  فراهم کردهاند.

از دیگر افرادی که به عنوان سخنران در مراسم افتتاحیه حضور داشتند جناب آقای دکتر ولی الله مظفریان بودند. ایشان به پدر علم گیاهشناسی مشهورند و از دوره اول این جشنواره تاکنون با سفرهایی که از طرف دبیرخانه ساماندهی شده بود، در منطقه حضور داشته و توانستند بیش از ۶۰۰نوع گیاه دارویی را شناسایی کنند که در مناطق و اقلیم های مختلف شهرستان میرویند. وی با توجه به فعالیتی که در دبیرخانه دارند، جهت شناسایی و معرفی این گیاهان، کتابی در قالب سیمای طبیعی نطنز ارائه دادهاند؛ چنانکه از تحقیقات این استاد گرانمایه در این حوزه استفاده شایانی میشود.

 یکی دیگر از سخنرانان جناب آقای دکتر محمدعلی فیاضی -مدیرکل دفتر همکاری و توافقهای ملی گردشگری- بودند که با توجه به اهمیت رشد گردشگری در چند سال اخیر و آینده در کشور سخنان ارزشمندی را ایراد کردند. موضوع سخنرانی ایشان اهمیت برگزاری این نوع برنامه ها جهت رشد صنعت گردشگری در منطقه و همچنین گردشگری سلامت بود که موضوعی مرتبط بین طبیعتگردی و طب سنتی و گیاهان دارویی است.

از سخنرانان دیگر این مراسم میتوان به جناب آقای دکتر صفاری -نماینده محترم شهرستان نطنز- اشاره کرد که با خوشآمدگویی به میهمانان مراسم را آغاز کردند. سخنران بعدی دکتر محمود خدادوست -معاون طب سنتی وزارت بهداشت- و محمودرضا فقیهی -متخصص طب سنتی- بودند که با سمت دبیر این جشنواره گزارشی از فعالیت هایی را ارائه دادند که در دورههای اول و دوم انجام شده است.

همچنین تا پایان مراسم سخنرانان متخصص و صاحب نام یکی پس از دیگری در سه حوزه  طبیعتگردی، طب سنتی و کاشت گیاهان دارویی به ارائه مقالات و دستاوردهای دوره قبلی جشنواره و پیشرفت این سه صنعت در ایران پرداختند.

در مورد برگزاری کلاسهای طب سنتی در این جشنواره میتوان به کارگاه فرصتهای کارآفرینی و بازاریابی و اشتغال در صنعت کشت گیاهان دارویی ویژه عموم، کلاس های ماساژ و زالودرمانی و تور شناسایی گیاهان دارویی در منطقه کرکس نطنز مخصوص پزشکان و دستیاران طب سنتی در روزهای جشنواره در هتل ویونای ابیانه اشاره کرد. این کلاسها به مدت دو روز و با حضور ۵۰ پزشک متخصص و دستیار طب سنتی برگزار شد که دارای امتیاز بازآموزی از دانشکده علوم پزشکی اصفهان و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی است.

همچنین تورهای مختلف شناسایی گیاهان دارویی با حضور کارشناسان محلی در قسمتهای مختلف شهرستان به خصوص کوهستان کرکس و دامنه های روستای زیبا و تاریخی ابیانه و دشت های کویری برای میهمانان خارج از شهرستان برگزار شد.

تورهای طبیعتگردی رکن اصلی این جشنواره بوده است و هدف اصلی آن ترویج طبیعتگردی و احترام به طبیعت و آموزش بهرهبرداری درست از طبیعت است تا در این راستا فرهنگ سازی به کودکان و نوجوانان صورت پذیرد.

برای شرکت کنندگانی که از تهران و دیگر شهرستانها آمده بودند، طبیعتگردی در منطقه و تورهای مختلف در این زمینه، سفر به آبشار طامه، دو برنامه صعود به قله کرکس در دو روز متفاوت و باشگاههای کوهنوردی نطنز  و شاهین نیز برگزار شد.

همچنین در تور کویرنوردی از کویرهای بادرود علاقه مندان توانستند با  گذر از این منطقه از کویر لذت برده و در ادامه سفر از دامنههای کوهستان البرز در روستای تاریخی ابیانه، طامه، طرق و کشه دیدن کنند. این برنامه با ساماندهی آژانسها و NGOهای حافظ محیط زیست و فعال در شهرستان نطنز برگزار شد.

با توجه به استقبالی که صورت گرفت برای دومین بار قلعه تاریخی و باستانی کوهاب در قلب شهر نطنز جهت برگزاری نمایشگاه سنتی– تجاری طراحی و بازسازی شد. این نمایشگاه از روز سه شنبه ۶ تیرماه همزمان با مراسم افتتاحیه جشنواره آغاز شد و تا روز جمعه ۹ تیرماه ادامه داشت که در این چند روز نمایندگان بیش از ده استان ظرفیت های طبیعتگردی و گیاهان دارویی خود را ارائه دادند. بیش از صد برند مرتبط و فعال مانند باریج اسانس، رینه و … در حوزه گردشگری و گیاهان دارویی توانستند محصولات پزشکی و گیاهان دارویی خود را برای معرفی بیشتر در این نمایشگاه  عرضه کنند.

همچنین پژوهشگرانی نیز در قالب غرفههای ارائه محصولات پژوهشی خود حضور داشتند مانند پژوهشکدههای استان تهران در حوزه گیاهان دارویی، دانشگاه شهررضا، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و تعداد دیگری از علاقه مندان.

بخش دیگر نمایشگاه مربوط به ظرفیتهای فرهنگی هنری و تاریخی شهرستان نطنز بود که تلفیقی بسیار زیبا از هنر معماری قلعه کوهاب و چیدمان غرفه ها را شامل میشد که دوستان شهرستان مخصوصاً گروه بانوان نیکوکار و فعال در حوزههای مختلف شهرستان نطنز غرفه ها را ساماندهی کردهبودند و با نمایش ظرفیتهای مختلف طبیعتگردی و تاریخی و همچنین ارائه دمنوش های مختلف و گیاهان دارویی و چایهای طبیعی در طی چهار روز از میهمانان جشنواره پذیرایی میکردند.

همچنین در نمایشگاه قلعه کوهاب غرفهای هم تحت عنوان حکمتسرا تعبیه شد که پزشکان و دستیاران طب سنتی و گیاهان دارویی بیماران را معاینه و نسخ سنتی تجویز میکردند که با استقبال زیادی از طرف بازدیدکنندگان روبهرو شد.

از آنجا که میهمانان زیادی در این چند روز از اقصی نقاط کشور به خصوص از اطراف به این منطقه آمده بودند، برنامههای سرگرمکنندهای هر شب در قالب برنامههای هنری، موسیقی، نقالی، طبیعت، سرگرمی کودکان و همچنین هنرنمایی خاص عروسکهای غولپیکر کمپانی حامد زارعان  در محل نمایشگاه قلعه کوهاب میدان مرکزی نمایشگاه در دکور بسیار زیبا و جذاب و با حضور اعضای اصلی دبیرخانه خانم ها افشان، شریف، انصاری و هنرمندان کشوری و مجریان صدا و سیما برگزار شد.

 همچنین از نکات قوت این جشنواره میتوان به حضور آقای دکتر قاضیزاده هاشمی -وزیر محترم بهداشت درمان و آموزش پزشکی- به همراه همسر و معاونان وزارتخانه بهداشت در روز سوم اشاره کرد که ضمن بازدید از نمایشگاه قلعه کوهاب در جشن و شادی مردم شهرستان نطنز هم شرکت کردند.

همچنین آقای علاءالدین بروجردی -رئیس کمیسیون امنیت ملی- استاندار و افراد مختلف نیز حضور داشتند.

در پایان از تلاش میهمانان این شهرستان همسر آقای دکتر رهگشا و همچنین جوان پرشور نطنزی سعید جواهر مراتب تشکر  و تبریک خود را اعلام مینماییم که باعث این افتخارآفرینی فرهنگی شده اند. شایان ذکر است ساماندهی و ساخت چندین موزه دیگر در شهرستان نطنز به دست اشخاص علاقه مند در دست اجراست که در آیندهای نزدیک شاهد جلوه گری و نمایش آثار فاخر و فرهنگی-تاریخی  بیشتر در شهرستان و به تبع آن رشد صنعت گردشگری خواهیم بود.

چرا برگزاری این مراسم در جامعه لازم است؟

با توجه به شرایطی که این منطقه از نظر  اقلیمی داراست و از اقلیمهای متفاوت کوهستانی کویری و دشتی برخوردار است و همچنین شرایط فوق العادهای که برای رشد گیاهان دارویی به صورت دیم در این منطقه وجود دارد،  هدف اصلی برگزاری این همایش و جشنواره ترویج کشت، داشت و برداشت گیاهان دارویی در شهرستان نطنز است. ترویج و توسعه کشت گیاهان دارویی احساس میشد تا با برگزاری این همایش و جشنواره و ایجاد فروشگاه سنتی محلی اسبابی فراهم شود که دست اندرکاران این جشنواره در شهرستان نطنز و در کل کشور بتوانند با رایزنیها و تعامل بیشتر با یکدیگر، ساز و کارهای ایجاد یک فرایند کشت و فرآوری و فروش محصولات گیاهان دارویی را به دست آورند.

چه کسانی بیشتر مخاطبان این جشنواره اند؟

 با توجه به مسائلی که در مورد کمبود آب در مناطق مختلف ایران وجود دارد و این محدودیت شامل حال شهرستان نطنز  نیز میشود اصلیترین مخاطبان جشنواره کشاورزانی اند که باید الگوی کشت خود را تغییر و کشت گیاهان دارویی را ترویج دهند؛ زیرا برای کشت گیاهان دارویی به آب کمی نیاز است و در شرایط کمآب هم میتوانیم آنها را رشد و پرورش دهیم.

کشاورزانی که از الگوهای سنتی و قدیمی استفاده میکنند و همچنین جوانان جویای کار که سرمایه اندکی دارند میتوانند مخاطبان اصلی این رویداد ملی جهت معرفی راهکارها و شیوه های فروش، برداشت و کشت و برگزاری کلاسهای مختلف باشند.

همچنین برگزاری کلاسهای مختلف مارکتینگ و روشهای فروش این محصول باعث شد تا  تعداد زیادی از علاقهمندان در شهرستان چه از گروه کشاورزان قدیمی و چه از جانب جوانان جویای کار به این جشنواره گرایش پیدا کنند. با توجه به اینکه این نوع از کشاورزی کار سبک و راحتی محسوب میشود حتی تعداد بانوان زیادی از شهرستان نطنز هم در این کلاسها شرکت کردند و کشت گیاهان در این شهرستان تا چند سال آینده ظرفیت بیشتری را تحت پوشش خود قرار میدهد.

برای مثال می توان به کشت زعفران از چندین سال پیش، قبل و بعد از برگزاری جشنواره اشاره کرد که با ترویج آن در شهرستان امروزه کشت زیادی  به آن اختصاص دارد.

نظر شرکت کنندگان در مورد برگزاری جشنواره چه بود؟

با توجه به ساختار متفاوت این برنامه به خصوص برنامههایی که در قلعه تاریخی کوهاب برگزار شد، اکثر شرکت کنندگان از برگزاری جشنواره رضایت داشتند. آنها بیان کردند وقتی در نمایشگاه های مختلف شرکت کرده اند، نمایشگاه به صورت غرفه هایی در سولههای مختلف برگزار شدهاست، ولی برگزاری نمایشگاه نطنز در قلعه کوهاب، مراسم شبانه و همچنین آذین بندی و دکوراسیونی که هنرمندان صداوسیما اجرا کرده بودند جذابیت این نمایشگاه را دو چندان کرده بود.

همچنین نکته دیگر این بود که آنها هرگز فکر نمیکردند در شهرستان نطنز چنین امکانات و قابلیت هایی از نظر گردشگری  و حتی گیاهان دارویی وجود دارد و حتی انتظار بازدید این تعداد از افراد را نداشتند. با توجه به تبلیغات و برنامهریزیهایی که با تورهای گردشگری در این راستا انجام شدهبود، بسیاری از توریستهای خارجی ضمن  بازدید از غرفه ها و خرید اقلام مختلف طب سنتی ایرانی رضایت خود را از خرید محصولات اعلام کردند. در یکی از این بازدیدها چندین توریست که از دهلیزهای غرفهها بازدید میکردند در همان ۲۵ الی ۳۰دقیقه بازدید خود در نمایشگاه قلعه کوهاب حدود ۰۰۰/۰۰۰/۵ میلیون تومان بابونه، عرق نعنا و  محصولات گیاهی مختلفی تهیه کردند.

از دیگر ویژگیهای این نمایشگاه میتوان به طبخ غذاهای سنتی در قسمتهای مختلف توسط بانوان فعال نطنزی اشاره کرد که با ارائه غذاهای سنتی خود و طبخ آنها از مواد اولیه سالم و طبیعی غذاهای بسیار خوشمزهای تهیه کردند.

همچنین از اتفاقات مهم دیگر میتوان به برگزاری جشنواره غذای روستای کمجان در ایام برگزاری این فستیوال ملی  اشاره کرد.

روستای کمجان یکی از روستاهایی است که در قسمت بالادست شهرستان نطنز در میان دامنه های کوههای کرکس و قبل از روستای ابیانه واقع است. با ساماندهی مردمان و انجمن هایی که دوستدار فرهنگ و تمدن خود هستند جشنواره غذایی این روستا به کمک دبیرخانه جشنواره طبیعتگردی و طب سنتی راه اندازی شد که در تاریخ هفتم تیرماه با حضور نماینده محترم و ریاست محترم اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان نطنز و سیل عظیمی از علاقه مندان برگزار شد و با طبخ و ارائه غذاها به مردم توانستند فرهنگ خود را بهتر معرفی نمایند.

با برگزاری جشنواره چه نتیجهای میتوان گرفت؟ 

معمولاً نتایج حاصل از برگزاری این نوع جشنواره ها در همان زمان مشخص نمیشود و باید در دراز مدت تأثیر فرهنگی و ساختاریاش را بر مردم شهرستان و فرهنگ آنان بگذارد؛ ولی اگر بخواهیم بین برگزاری دو جشنواره مقایسهای داشته باشیم، در جشنواره اول سطح زیر کشت گیاهان دارویی جدا از بخش قسمتهای دیم که در دامنه های کوهستان خود رویش داشتند بسیار کم و ناچیز بود. از جشنواره اول تا جشنواره دوم تقریباً بیش از چهل درصد سطح کشت گیاهان دارویی رشد داشته است.

همچنین در بحث طبیعتگردی و گردشگری شهرستان نطنز رشد پنجاه درصدی حاصل شده است. با توجه به سیل عظیم توریست ها و شرکت کنندگانی که در دوره اول در جشنواره حضور داشتند، از سال ۹۳ تا سال۹۶ که دومین دوره این برنامهها اجرایی شد، انگیزهای مناسب در بین مردمان بومی منطقه ایجاد شده بود که از نتایج آن میتوان به راهاندازی چندین خانه بومگردی در منطقه جهت جذب توریست اشاره کرد. همچنین مورد زیرساختهای اسکان در شهرستان مهم اهمیت داشت که با توجه به کمبودهایی که در دوره اول جشنواره بود، انگیزهای جهت سرمایهگذاری بین سرمایهگذاران در جشنواره اول ایجاد شد و هماکنون ساخت هتلهای ۴ستارهای را در شهرستان شاهدیم که به زودی افتتاح خواهد شد.

از دیگر نتایج جشنواره میتوان به آموزش و ساماندهی افراد مختلف خصوصاً جوانان و کشاورزان سنتی در حوزههای مختلف کشت و نگهداری گیاهان دارویی اشاره کرد که با شرکت در کلاسها و اعطای گواهینامههای معتبر از اداره فنی و حرفهای و سازمان میراث فرهنگی این افراد میتوانند جهت اشتغالزایی و دریافت تسهیلات به ادارات مختلف جهاد کشاورزی معرفی شوند.

همچنین در زمینه طبیعتگردی اداره میراث فرهنگی شهرستان نطنز کلاسهای تور لیدری را در منطقه برای دومین بار هم برگزار کرد.

دوره اول این کلاسها با مشارکت آژانس مسافرتی مارکوپولو در سال ۹۳ برگزار شد و ثبتنام دوره دوم نیز  به این دلیل بود که دانشجویان و افراد علاقهمند در شهرستان تصمیم داشتند در این حوزه به صورت پارهوقت یا تمام وقت فعالیت داشته باشند. آموزشهای لازم به آنان داده شد تا با اخذ مدارک مورد نیاز بتوانند در زمینه کار آفرینی و اشتغالزایی نقش مهمی را در منطقه ایفا نمایند. ثبتنام این کلاسها توسط اداره میراث فرهنگی شهرستان نطنز انجام شد.  ادامه در بوم ۹-۱۰