یادها

بررسی آثار سدید السلطنه کبابی، نخستین خلیج فارس شناس معاصرایران
نویسنده: مریم صفائی (ارتباط با نویسنده)

چکيده
خلیج فارس بزرگترین آبراهی است كه از چندهزار سال پیش تاكنون بخش عظیمی از روابط ایران در عرصه های فرهنگی، سیاسی و بازرگانی در بستر آن شكل گرفته و شاهد بسیاری از رویدادهای تاریخی بودهاست. به این لحاظ سرزمین های ساحلی و جزیره های این دریا از مهمترین مناطق فرهنگی كشور به شمار میآیند و موقعیت حساس استراتژیک این منطقه، اجرای پژوهش های گسترده و هماهنگ را در زمینه های مختلف ضروری میسازد.
خلیج فارس شناسی در معنای علمی جدید در ایران با سدیدالسلطنه کبابی مینابی آغاز شده است. او با آثار متنوع و پرشمار خود درباره خلیج فارس برای نخستین بار با استفاده از شیوه های جدید علمی و با رویکردی متفاوت نسبت به نوشته های پیش از خود جنبه های مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خلیج فارس را در کتاب هایش آورده است.
در مقاله حاضر پس از شرح کوتاهی از زندگی سدیدالسلطنه به بررسی آثار او به تفکیک بررسی شکلی و محتوایی شامل بررسی حوزههای علمی و روند تاریخی رویكرد كتابهایش میپردازیم و در نهایت جایگاه آثار وی را در مطالعات خلیج فارس بیان میکنیم.

کلیدواژه ها: سدیدالسلطنه کبابی، خلیج فارس، کتاب شناسی، سرگذشت نامه، تحلیل محتوا.

مقدمه
پیشینه و سابقه مطالعه در ایران از حیث آگاهی در حوزههای مختلف علوم امری نسبتاً جدید و بدیع به شمار میرود. تحقیقات جدید درباره خلیج فارس یعنی پژوهش هایی که با روشهای نوین علمی صورت میگرفت، همزمان با شرقشناسی و به عنوان بخشی از آن برای نخستین بار در اوایل قرن ۱۸ میلادی توسط نویسندگان غربی پدید آمد.
این رویداد در ایران با رواج روزافزون تجددخواهی و البته نیازهای علمی کشور از اواسط سلطنت ناصرالدین شاه شکل گرفت و نخستین تحقیقات جدید درباره خلیج فارس از این زمان است که میتوان ردیابی کرد. نخستین مطالب در روزنامه های عهد ناصری (۱۲۶۴-۱۳۱۳ق) نگاشته شد و امروزه این نگاشته ها از دیدگاه تاریخ مطالعات خلیج فارس شناسی بسیار پراهمیت است اما چندان مورد توجه خلیج فارس نویسان نیستند.
به طور كلی از عمر مطالعات خلیج فارس شناسی در ایران تا امروز حدود یک و نیم قرن سپری شده و در این مدت دانشمندان برجستهای به خود دیده است؛ پس از فسایی و کتاب فارسنامه اش، سدیدالسلطنه کبابی نخستین محقق خلیج فارس شناسی است که آثار متعددی در این حوزه دارد و امروزه نیز کتاب هایش از جمله منابع اصلی (هسته) به شمار میروند.
بررسی پیشینه مطالعات خلیج فارس شناسی در ایران بسیار پر اهمیت است؛ با توجه به اینکه خلیج فارس از جنبه های مختلف برای کشورمان اهمیت فراوان دارد و یکی از نخستین موضوعاتی است که توجه اندیشمندان و محققان ایرانی را در یکصد سال گذشته به خود جلب کرده است و همچنین اشاره به این نکته که هیچ کتاب یا مقاله ای در این باره در کشور موجود نیست….ادامه در بوم ۵و۶